دو هلال استثنايي در انتظار رصدگران هلال هاي جوان
بررسي رويتپذيري هلال صبحگاهي محرم و شامگاهي صفر 1427 در صبحگاه دو شنبه ۸ اسفند و شامگاه سه شنبه ۹ اسفند در آسمان ايران
علي ابراهيمي سراجي عضو گروه غيرحرفهاي رويت هلال برگرفته از سایت Nojum.ir

دو هلال زيبا در صبحدم ۸ اسفند و غروب ۹ اسفند ۱۳۸۴ پدیدار می شوند که فرصت رصد آنها را نباید از دست داد. شاید هم که اکنون به دنبال تهیه ابزار رصدي مناسب هستيد يا دائماً وضعيت هوا را مورد بررسي قرار ميدهيد. شايد هم به دنبال يك رصدگاه مطمئن براي رويت اين دو هلال ميگرديد. اين دو هلال از نظر رصدی چنان ارزشمندند كه جامعه رصدگران هلال های جوان را به تكاپو وا داشته است. مسلماً مهمترين مسئله در رويت اين دو هلال علاوه بر ابزار رصدی، وضعیت جوی و تجربه کافی، شناسايي يك رصدگاه مطمئن است. اگر بخواهيد هلالها را در دو رصدگاه متفاوت ببينيد، كار راحت تري داريد. ولي دو هلال فوق به خاطر "وداع تا ديدار" مناسب برنامهريزي را مشكل ساخته است، یعنی یکی در صبحگاه بر فراز افق شرقی پدیدار می شود و پس از مقارنه ماه با خورشید، فرصت رصد یک هلال بحرانی در آسمان شامگاهی مهیا می گردد. چون از قديم گفتند:«هر كه طاووس خواهد، جور هندوستان كشد» پس به شناسايي يك رصدگاه براي رويت دو هلال بحراني احتياج داريد. واقعاً پيداكردن چنين رصدگاهي مشكل است. ولي به ياد داشته باشيم كه همين سختيها است كه تبديل به تجربه ميشوند. فراموش نكنيم كه قبل از بررسي يك رصدگاه خوب ابتدا احتياج به يك محاسبات سنجيده و مناسب داريم.

هلال صبحگاهي محرم ۱۴۲۷
در تقويم رويت هلال سال ۱۳۸۴ اشارهاي به اين هلال نشده بود. چون از ديد اكثر معيارها و كارشناسان، هلال فوق غير قابل رويت بود. ولي رویت هلال شامگاهي ذيقعده ۱۴۲۶ همه چيز را تغيير داد. آنچه كه اهميت رويت هلال فوق را افزايش ميدهد، رويت هلال ذيقعده آن هم با دوچشميهاي متوسط بود. در واقع هلال فوق فرصت مناسبي است تا حد جديدي در اختلاف سمت حدود ۱۲ درجه بهدست آيد. اكنون به بررسي
خطوط رويتپذيري هلال صبحگاهي محرم ۱۴۲۷ در پهنه ايران ميپردازيم. مقارنهي ماه و خورشيد در ساعت ۰۴:۰۰:۳۷بامداد سهشنبه ۰۹ اسفند ۱۳۸۴صورت ميگيرد. بررسي خطوط رويتپذيري هلال فوق در صبحگاه دوشنبه ۰۸ اسفند۱۳۸۴ حاكي از رويتپذيري اين هلال در پهنه ايران است. بررسي هلال فوق با استفاده از معيار يالوپ در پهنه ايران در لحظه طلوع ماه (اولين رويت) و زمان وداع (آخرين رويت) به قرار زير است.
خط رويتپذيري(رده D) اين هلال در لحظهي طلوع ماه (خط آبي) از روستاي مرزي كشتگان(۲۶°.۳۹'N & ۶۳°.۰۲'E) واقع در استان سيستان و بلوچستان آغاز و در روستاي مرزي جاسك كهنه (۲۵°.۴۵'N & ۵۷°.۴۶'E) واقع در استان هرمزگان پايان مييابد. در مناطق واقع در زير خط فوق هلال حتي با دوچشميهاي کوچک قابل رويت است. اما خط فوق توسط آقاي علیرضا بوژمهراني در هلال ذيقعده ۱۴۲۶ زير سوال رفته است. پارامتر q اين هلال در زمان اولين رويت معادل ۳۷۵/۰- بود. لذا در رويت هلال محرم ۱۴۲۶ خطي معادل همين مقدار را روي نقشه در دو زمان طلوع ماه و طلوع خورشيد (زمان وداع) رسم مينماييم.
خط رويتپذيري هلال فوق در لحظه طلوع خورشيد (خط قرمز) از روستاي مرزي ماهي رود (۳۲°.۱۲'N & ۶۰°.۴۲'E) واقع در استان خراسان جنوبي آغاز و در روستاي مرزي تنگه سه (۳۰°.۱۳'N & ۴۸°.۲۸'E) واقع در استان خوزستان پايان مييابد.
خط رويتپذيري در لحظه طلوع ماه (لحظه وداع) كه با رنگ سبز مشخص شده، از روستاي مرزي تاسوكي (۳۰°.۲۴'N & ۶۱°.۰۸'E) واقع در استان سيستان و بلوچستان آغاز و در شهر مرزي دلوار(۳۰°.۱۳'N & ۴۸°.۲۸'E) واقع در استان بوشهر پايان مييابد. هلال در بين خط سبز و آبي با ابزارهاي متوسط قابل رويت است و در بين خط قرمز و سبز با دوچشميهاي قوي قابل مشاهده و رويت در بالاي خط فوق با ابزارهاي قوي مانند تلسكوپ محتمل است.
در جدول زير مشخصات مربوط به نقاط بيشينه و كمينه نقاط شاخص را در كشورمان ملاحضه ميكنيد.

نتايج بررسي نقاط بيشينه و كمينهي جدول فوق را در نقشهي زير ملاحظه ميكنيد.

تحليل جدول و نقشه به ما نشان ميدهد كه هر چه به سمت جنوب شرقي ايران برويم پارامترهاي هلال دائماً تقويت شده، در نتيجه رويت هلال راحتتر می شود. لازم به ذكر است كه در زمان رويت، ماه در صورت فلكي دلو واقع است و عرض دايرةالبروجي آن حدود ۳- درجه، فاصله آن از زمين در حدود ۳۵۷۵۰۰ هزار كيلومتر و ماه در حدود ۱۸ ساعت بعد در حضيض (۳۵۶۸۸۹ هزار كيلومتر) قرار ميگيرد. براي رويت هلال فوق كافي است تا حدود ۲ ساعت و ۱۰ دقيقه قبل از لحظه رويت هلال، سياره زهره را در افق بيابيد و ۵/۰ درجه پايينتر از اين سياره ماه عبور خواهد كرد. ولي در زمان رويت ستاره نسرطابر در حدود يك درجهاي سمت راست ماه قرار دارد و به شرط تراز دوربين ميتوانيد از اين ستاره نيز براي يافتن هلال استفاده كنيد.
همانطور كه ميبينيد هلال فوق شباهتهاي بسياري با دو هلال جماديالثانيه ۱۴۲۲ و رجب ۱۴۲۳ دارد. تنها تفاوت هلال فوق با دو هلال ديگر عرض دايرةالبروجي آن است كه همين مسئله باعث افزايش سن هلال شده است.
حال به بررسي خطوط رويتپذيري هلال فوق در پهنه ايران با استفاده از معيار يالوپ در دو زمان لحظهي قرارگيري خورشيد در ارتفاع منفي ۵ درجه (لحظه ديدار) و لحظهي غروب ماه ميپردازيم.
خط رويتپذيري (ردهي D) اين هلال (خط نارنجي) در لحظه قرارگيري خورشيد در ارتفاع منفي ۵ درجه از نقطه شاخص غربي (۳۰°.۱۶'N & ۴۷°.۴۲'E) واقع در استان خوزستان آغاز و در شاخص جنوبي (۳۰°.۰۷'N & ۴۸°.۵۶'E) واقع در استان خوزستان پايان مييابد. در زير اين خط هلال با دوچشمي نسبتاً قوي قابل رويت است.
خط فوق در همين اختلاف سمت يك بار توسط آقاي موحدنژاد در هلال شامگاهي جماديالثانيه ۱۴۲۲ زير سوال رفته كه مقدار آن در لحظه ديدار برابر ۲۷۳/۰- بود. به همین دلیل در لحظه قرارگيري خورشيد در ارتفاع منفي ۵ درجه (خط آبي) خط رويتپذيري از روستاي مرزي كردشت (۳۸°.۵۳'N & ۴۶°.۱۷'E) واقع در استان آذربايجان شرقي آغاز و در روستاي مرزي ميل (۲۵°.۲۳'N & ۶۱°.۴۰'E) واقع در استان سيستان و بلوچستان پايان مييابد. در زير اين خط هلال با دوچشميهاي قوي قابل رويت است.
مسلم است كه بهترين زمان براي رويت يك هلال (چه صبحگاهي و چه شامگاهي) لحظهاي است كه ماه در لب افق قرار دارد (هر چند که رصدگر برای پیشگیری از ÷نهان شدن ماه در موانع و غبار افق در هلال شامگاهی اندکی پیش از رسیدن به افق و در هلال صبحگاهی پس از آن ماه را جستجو می
کند). براي مشخص شدن آخرين حد رويتپذيري خطوط فوق را با استفاده از معيار يالوپ در لحظه غروب ماه نيز محاسبه كردهايم كه به شرح زير است.
خط رويتپذيري (ردهي D) هلال فوق (خط سبز) از شهر مرزي پيرانشهر (۳۶°.۴۲'N & ۴۵°.۰۸'E) واقع در استان آذربايجان غربي آغاز و در جزيرهي هنگام (۲۶°.۳۸'N & ۵۵°.۵۴'E) واقع در استان هرمزگان پايان مييابد. در زير اين خط هلال با دوچشميهاي قوي قابل رويت است و احتمال رويت هلال با دوچشميهاي نسبتا قوي نيز وجود دارد.
خط رويتپذيري هلال براي كيو ۲۷۳/۰- (خط قرمز)، از روستاي قاجار خيل (۳۶°.۴۶'N & ۵۳°.۰۴'E) واقع در استان مازندران آغاز و در روستاي مرزي روتك (۲۸°.۰۸'N & ۶۲°.۴۶'E) واقع در استان سيستان و بلوچستان پايان مييابد. در زير اين خط هلال تنها با ابزارهاي بسيار قوي مانند تلسكوپ قابل رويت است.
اکنون براي آشنايي بهتر شما با اين هلال و مشخصات آن، در جدول زير مشخصات نقاط بيشينه و كمينه شاخصهاي ايران محاسبه شده است.


نتيجه بررسي جدول فوق را در نقشه مقابل ملاحظه ميكنيد. نتيجه آنكه براي رويت هلال فوق هر چه به سمت غرب و جنوب غرب ايران برويد، پارامترهاي هلال تقويت شده و هلال راحتتر رويت ميشود.
ركورد شكني در هلال صفر ۱۴۲۷
همانطور كه اشاره شد، ركوردشكني هلال فوق در جدايي زاويهاي امكانپذير است. در نقشه زير مشخصات ركورد شكني در جدايي ۵۱۷/۷ كه توسط آقاي قاضيميرسعيد در هلال رجب ۱۴۲۳ به دستآمده را ملاحظه ميكنيد. همانطور كه ملاحظه ميكنيد، خطوط ركوردشكن جدايي زاويهاي در سه زمان رسم شده است. خط قرمز نشان دهنده خط جدايي ۵۱۷/۷ درجه در لحظه غروب خورشيد است. در مناطق واقع در غرب اين خط امكان شكستن رك
ورد جدايي زاويهاي بعد از غروب واقعي خورشيد وجود ندارد. خط آبي رنگ جدايي ۵۱۷/۷ را در لحظهي قرارگيري خورشيد در ارتفاع منفي ۵ درجه (لحظهي ديدار) نشان ميدهد. در غرب اين خط تا خط قرمز امكان شكستن ركورد تا لحظهي ديدار وجود دارد و بعد از آن مقدور نميباشد. خط سبز جدايي زاويهاي ۵۱۷/۷ را در لحظه غروب ماه نشان ميدهد. مناطق واقع در غرب اين خط تقريباً تا زمان غروب ماه امكان شكستن ركورد را دارند و مناطق واقع در شرق خط سبز امكان شكستن ركورد جدايي زاويهاي تا لحظهي غروب ماه را دارند.
اگر چه سن اين هلال ركوردشكن نيست ولي بهقدري جوان است كه بتوانيد حداقل ردهي ششم يا هفتم دنيا را از آن خود كنيد و نام خود را در رديف ۱۰ شكارچي برتر جوانترين هلالهاي شامگاهي دنيا قرار دهيد.

در واقع اگر هلال فوق را از دست دهيد بايد تا تاريخ ۲۵ خرداد ۱۳۸۶ منتظر بمانيد. در آن سال رويايي هذلولي رويت هلال دقيقاً در ايران قرار ميگيرد و حتي احتمال شكستن ركورد سن هلال وجود دارد!!!
در زمان رويت، ماه در صورت فلكي دلو قرار دارد و عرض دايرةالبروجي آن در حدود منفي ۵/۱ ، فاصلهي آن از زمين در حدود ۳۵۷۵۰۰ هزار كيلومتر و ماه در حدود ۱۸ ساعت از حضيض مداري خود (۳۵۶۸۸۹ هزار كيلومتر) فاصله گرفته است. براي رويت هلال فوق كافي است تا نزديك به زمان غروب ظاهري خورشيد سمت آن را (خورشيد) بر روي افق علامت بزنيد و ماه در زمان رويت ۵/۰ تا ۱ درجه در غرب آن مكان قرار ميگيرد. در زمان رويت نيز سيارهي عطارد كه فاصلهي زيادي از خورشيد دارد، راهنماي مناسبي براي يافتن هلال ماه است. اگر بتوانيد اين سياره را بعد از غروب خورشيد بيابيد آنگاه كافياست تا ۱۰ درجه به سمت جنوب و ۲ درجه به سمت شرق دوربين خود را جابهجا كنيد تا هلال ماه در ميدان ديد دوربين شما قرار گيرد. البته به ياد داشته باشيد كه حتماً دوربين شما بايد تراز باشد. تصوير زير نمايي از افق را در لحظه غروب خورشيد نشان ميدهد.


اما رويت دو هلال جذاب صبحگاهي محرم و شامگاهي صفر ۱۴۲۷فرصتي مناسب را براي بهجا گذاشتن يك ركورد وداع تا ديدار (فاصلهي زماني بين رويت هلال صبحگاهي تا رويت هلال شامگاهي) در كارنامهي شخصي رصدگران است. بهترين زمان يك وداع تا ديدار مناسب در نيمكرهي شمالي زمين، زماني است كه كوتاهترين روز (۱ول ديماه) را داشته باشيم. در اين صورت در كشور ما نهايتاً ميتوان ركورد وداع تا ديدار را تا حدود ۳۴ ساعت كاهش داد. چون رويت هلال فوق نزديك به اين زمان است، پس ميتوانيم با رصد اين دو هلال، يك وداع تا ديدار مناسب در حدود ۳۶ ساعت را به ثبت برسانيم. ركود وداع تا ديدار در حال حاضر حدود ۳۵ ساعت و ۴۰ دقيقه است كه در دستان آقاي قاضيميرسعيد است كه از رويت دو هلال صبحگاهي شعبان و شامگاهي رمضان ۱۴۱۵ حاصل شده است. وداع تا ديدار زماني قابل ثبت است كه هر دو رويت صبحگاهي و شامگاهي در يك نقطه انجام شود. معمولاً در وداع تا ديدار، رويت يكي از هلالها به مراتب مشكلتر از ديگري است. ولي اين بار هر دو هلال فوق بحراني هستند و اين مسأله اهميت ثبت اين وداع تا ديدار را افزايش ميدهد. اگر ميخواهيد رصدگاهي مناسب براي ثبت وداع تا ديدار انتخاب كنيد پس ابتدا به نقشهي زير توجه كنيد.
در اين نقشه خطوط رويتپذيري معيار يالوپ در هر دو هلال صبحگاهي (خط سياه) و شامگاهي (خط آبي) به همراه خط جدايي زاويهاي ۵۱۷/۷ (خط سبز) در لحظهي رويت (قرارگيري خورشيد در ارتفاع منفي ۵ درجه) رسم شده است. اگر به دنبال رصد علمي و با ارزش دو هلال فوق هستيد پس ۴ استان كرمان، يزد، خراسان جنوبي و سيستان و بلوچستان بهترين گزينه براي انتخاب رصدگاه هستند. به خصوص استان كرمان كه ميتواند بار ديگر شاهد يك ركوردشكني ديگر باشد. جالب است كه انتخاب رصدگاه در اين چهار استان به دليل كويري بودن و وجود افقهاي باز بسيار راحت است و براي رويت، تنها احتياج به شرايط جوي مناسب داريد. اگر هم فقط به فكر رويت اين دو هلال هستيد، استانهاي كرمان، فارس، بوشهر، سيستان و بلوچستان و هرمزگان بهترين گزينه براي انتخاب رصدگاه هستند. اين شما و اين هم انتخاب مناسب.
در پايان اين مقاله براي همهي رصدگران در رويت هلالهاي زيباي اين ماه آرزوي موفقيت ميكنم.

شاد و پيروز باشيد
+ نوشته شده توسط مهندس محسن صانعي در دوشنبه هشتم اسفند 1384 و ساعت
22:38 |