شايد زبانشناسان در زبانهاي باستاني، واژهاي برابر با شب، روز يا شبانهروز را سراغ نداشتهباشند. اما با واژگاني چون روشني، تاريكي، يا آفتاب و تاريكي بسيار برخورد داشتهاند.
ابوريحان بيروني در آثارالباقيه:
" شبانهروز معلول بازگشت آفتاب است به دوران كلي بهدايرهاي كه براي اين روز و شب ابتدا فرضشدهاست. "
همچنين وي معتقداست:
" شبانهروز آن وقتاست كه آفتاب از نيمه دايره بزرگ معلوم ايستاده ( دايره عظيمه ) جداشود بهحركت نخستين تا بدان نيمدايره بازآيد ( منظور از نيمدايره، نصفالنهار است ) و پيداترين چنين دايرهها افقاست و دايره نيمروز آن. روز آنوقتاست كه آفتاب پيدا آيد زير افق تا اينكه ناپيدا شود زير افق، و يوم گاه بر كميشب افتد و گاه بر روز تنها، وز بهر آن چون كسيشب، روز خواهد گفتن احتياط را گويد اليوم بليله يعني روز يا شب.
شبانهروز قراردادي مدتزمان دوبار متوالي طلوع و يا غروب در افق هر نقطه.
شبانهروز حقيقي عبارتاست از مدتزمان بين دو عبور متوالي آفتاب از نصفالنهار منطقه.
اين مدت بر اساس زمان نجومي برابر است با 23ساعت و 56دقيقه 4 ثانيه. اما از آنجاييكه زمين در حركت خويش بهدور خورشيد، هر روز نسبت به موضع روز گذشته 3دقيقه و 56ثانيه ديرتر ميرسد، در مجموع طول يكشبانهروز حقيقي 24ساعت 00دقيقه و 00 ثانيه ميشود.
ابوريحان بيروني در كتاب التفهيم:
" شبانهروز حقيقي عبارتاست از يكدور معدلالنهار بهعلاوه مطالعقوسي كه شمس بهحركت تقويمي يا حركت خاصه خود ميپيمايد ".
شبانهروز نجومي:
ابوريحان بيروني در كتاب التفهيم:
"آن عبارتاست از مقدار يك دور معدلالنهار يا زمان مفارقت يكي از ثوابت از دايره نصفالنهار تا برگشتن بههمان نقطه".
شبانهروز وُسطي:
مدتزمان يكدور نصفالنهار بهعلاوه مدت حركت وسطي خورشيد. البته بدنيست بدانيد كه حركت خورشيد بهدور خورشيد در يك مسير بيضوي انجام ميشود و زماني كه زمين به خورشيد نزديك ميشود از سرعت جابجايي آن كاسته ميشود و لحظاتي كه در اوجاست ( بر خلاف حضيض )، سرعت حركت زمين بهدور خورشيد بيشتر ميشود. بنابراين تصور نادرستياست اگر فرضكنيم كه همه شبانهروزها در طول سال دقيقا 24ساعت تمام باشند. بنابراين 24ساعت، معدل طول شبانهروز در طول يكسالاست.
+ نوشته شده توسط مهندس محسن صانعي در جمعه نهم تیر 1385 و ساعت
10:25 |